Thiên Can Địa Chi: nền tảng của lịch can chi

Thiên Can và Địa Chi là gì

Thiên Can và Địa Chi là hai chuỗi ký hiệu dùng để đếm và định danh thời gian trong lịch phương Đông. Thiên Can gồm mười chữ, Địa Chi gồm mười hai chữ. Ghép hai hệ này lại, người xưa có một bộ tên gọi thống nhất cho năm, tháng, ngày và giờ.

Mười Thiên Can

Mười Thiên Can theo thứ tự là: Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý. Mỗi Can gắn một hành trong Ngũ Hành và một tính âm dương.

• Giáp, Ất thuộc Mộc; Giáp dương, Ất âm.
• Bính, Đinh thuộc Hỏa; Bính dương, Đinh âm.
• Mậu, Kỷ thuộc Thổ; Mậu dương, Kỷ âm.
• Canh, Tân thuộc Kim; Canh dương, Tân âm.
• Nhâm, Quý thuộc Thủy; Nhâm dương, Quý âm.

Mười hai Địa Chi

Mười hai Địa Chi là: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi. Đây cũng chính là mười hai con giáp quen thuộc, lần lượt ứng với Chuột, Trâu, Hổ, Mèo, Rồng, Rắn, Ngựa, Dê, Khỉ, Gà, Chó, Lợn.

Mỗi Chi cũng mang hành và âm dương riêng, đồng thời ứng một canh giờ hai tiếng trong ngày. Chi vừa dùng để gọi tên năm, vừa dùng để chia giờ.

Ghép Can Chi thành lục thập hoa giáp

Một Thiên Can ghép với một Địa Chi tạo thành một cặp, như Giáp Tý, Ất Sửu, Bính Dần. Quy tắc ghép là Can dương đi với Chi dương, Can âm đi với Chi âm, nên không phải cặp nào cũng xuất hiện.

Bắt đầu từ Giáp Tý, hai chuỗi cùng chạy tới khi lặp lại điểm xuất phát thì vừa đúng sáu mươi cặp. Chu kỳ sáu mươi năm này gọi là lục thập hoa giáp, hết một vòng là một hội. Vì thế người ta nói "sáu mươi năm cuộc đời" ứng với trọn một vòng hoa giáp.

Ứng dụng tính năm, tháng, ngày, giờ

Hệ Can Chi phủ khắp bốn cấp thời gian, nên năm nào cũng có tên riêng không trùng trong sáu mươi năm. Năm 2026 là năm Bính Ngọ, năm 2025 là Ất Tỵ.

• Năm: mỗi năm một cặp Can Chi, dùng để tính tuổi và xem tương hợp.
• Tháng, ngày: ngày Can Chi là cơ sở để tra trực, sao và ngày tốt xấu.
• Giờ: giờ Can Chi dùng khi lập lá số và chọn giờ hoàng đạo.

Cách áp dụng thực tế

Nắm được Can Chi của năm sinh là bước đầu để xem tuổi làm nhà, cưới hỏi hay hợp tác. Từ cặp Can Chi, bạn suy ra hành nạp âm và mệnh, rồi mới xét tương sinh tương khắc với người khác. Muốn tra nhanh Can Chi cùng tuổi hợp, bạn có thể xem tuổi theo năm sinh hoặc mở lịch âm hôm nay để biết ngày can chi hiện tại.